Van 21 maart tot 2 mei 1999 zal in De Kabinetten van de Vleeshal in Middelburg een selectie unieke medisch/historische foto’s te zien zijn, afkomstig uit de collectie van het Utrechts Universiteitsmuseum, en het werk dat fotograaf/beeldend kunstenaar Paul Kooiker, winnaar van de Prix de Rome Fotografie 1996, in opdracht van Stichting Basalt, samenstellers Frido Troost en Willem van Zoetendaal, maakte.
“Utrechtse Krop” is een tentoonstelling over de verleiding van het lichamelijk ongemak en een reflectie op de kwetsbaarheid van het fysieke bestaan. Utrechtse Krop is ook de naam van een aandoening veroorzaakt door het toentertijd nieuwe waterleidingnet in Utrecht (gebrek aan jodium in het drinkwater bracht een vergrote schildklier met zich mee).
Enige tijd geleden werd in het Academisch Ziekenhuis in Utrecht een opzienbarende verzameling oude foto’s ontdekt; ongeveer twaalfhonderd op karton geplakte medische afbeeldingen, afkomstig uit de studiecollectie van de voormalige universitaire Kliniek voor Heelkunde, de voorloper van het AZU.
De foto’s blijken registraties van ziektebeelden en patiënten vr, soms tijdens en na behandeling in de Kliniek te zijn. Ze vertegenwoordigen een markant moment in de medische geschiedenis: het eerste gebruik van fotografie voor diagnostische doeleinden. Door het nog ontbreken van een of andere klinische afbeeldingsnorm toen de foto’s werden gemaakt (vanaf ca. 1890) is een verzameling ontstaan met een heel merkwaardig karakter: op veel van de beelden verliest het academische uitgangspunt, de klinische registratie, het van schoonheid. Licht, ruimte en de oprechte onderworpenheid van de patiënt aan de fotograaf en arts roepen eerder emoties op van compassie, ontroering, verbazing, gêne en hilariteit dan dat ze appelleren aan gevoelens van weerzin of het klinische waarnemingsvermogen van de kijker.
Voor de samenstellers van de tentoonstelling en het boek lag het geheel voor de hand om het werk van Paul Kooiker hiermee te verbinden en hem de opdracht te geven op de collectie te reageren. Zijn jarenlange fascinatie voor wetenschappelijke fotografie heeft zonder meer de relativerende en klinische blik bepaald waarmee hij voor zijn nieuwe werk lichamelijk ongemak blootlegde of in absurde proporties aan het licht bracht.
Bij de opening van de tentoonstelling op 21 maart zal ook het boek “Utrechtse Krop”, dat door Basalt wordt uitgegeven, officieel ten doop worden gehouden.
Utrechtse Krop verschijnt in het Nederlands en Engels en bevat behalve de foto’s uit voornoemde collectie en het werk van Paul Kooiker tekstbijdragen van Pam Emmerik (schrijfster/beeldend kunstenaar), Willem J. Mulder (conservator medische collecties van het Universiteitsmuseum Utrecht) en Patrick van der Hijden (kunsthistoricus).
